Join Whatsapp Group
Join Now વસ્તી ગણતરી એટલે શું? ભારતમાં વસ્તી ગણતરીનું મહત્વ, પ્રક્રિયા અને તેનાથી સામાન્ય નાગરિકોને થતા ફાયદાઓ વિશેની સંપૂર્ણ માહિતી
મહત્વપૂર્ણ લિંક
વસ્તી ગણતરી કામગીરી આયોજન બાબત 6/1/2026 નો લેટર વાંચવા માટેની ક્લિક કરો
વસ્તી ગણતરી એટલે શું? ભારતમાં વસ્તી ગણતરીનું મહત્વ, પ્રક્રિયા અને તેનાથી સામાન્ય નાગરિકોને થતા ફાયદાઓ વિશેની સંપૂર્ણ માહિતી
વસ્તી ગણતરી (Census of India)
Meta Description: જાણો વસ્તી ગણતરી એટલે શું? ભારતમાં વસ્તી ગણતરીનું મહત્વ, પ્રક્રિયા અને તેનાથી સામાન્ય નાગરિકોને થતા ફાયદાઓ વિશેની સંપૂર્ણ માહિતી આ બ્લોગમાં.
વસ્તી ગણતરી એટલે શું? જાણો ભારતમાં તેનું મહત્વ અને ફાયદા | Census of India Guide
ભારત જેવા વિશાળ દેશમાં સરકાર જ્યારે કોઈ યોજના બનાવે છે, ત્યારે તેને ખબર હોવી જોઈએ કે દેશમાં કેટલા લોકો રહે છે, તેમની સ્થિતિ શું છે અને તેમને કઈ સુવિધાઓની જરૂર છે. આ બધી વિગતો મેળવવાનું એકમાત્ર સચોટ માધ્યમ એટલે 'વસ્તી ગણતરી' (Census).
આજના આ બ્લોગમાં આપણે વસ્તી ગણતરી વિશેની તમામ પાયાની માહિતી સરળ ભાષામાં મેળવીશું.
1. વસ્તી ગણતરી (Census) શું છે?
વસ્તી ગણતરી એ માત્ર માણસોની સંખ્યા ગણવાની પ્રક્રિયા નથી. તે એક વ્યાપક કવાયત છે જેમાં દેશના દરેક નાગરિકની આર્થિક, સામાજિક અને વસ્તીવિષયક વિગતો એકત્રિત કરવામાં આવે છે. ભારતમાં દર 10 વર્ષે વસ્તી ગણતરી કરવામાં આવે છે.
2. ભારતમાં વસ્તી ગણતરીનો ઇતિહાસ
ભારતમાં સૌપ્રથમ વસ્તી ગણતરી 1872 માં લોર્ડ મેયોના સમયમાં થઈ હતી, પરંતુ વ્યવસ્થિત રીતે (Synchronous Census) તેની શરૂઆત 1881 થી થઈ. ત્યારથી અત્યાર સુધી દર દાયકે તે અવિરતપણે ચાલુ છે.
3. વસ્તી ગણતરી શા માટે મહત્વની છે? (Importance of Census)
સર્ચ એન્જિનમાં લોકો વારંવાર પૂછે છે કે વસ્તી ગણતરીથી શું ફાયદો થાય? તેના મુખ્ય ફાયદા નીચે મુજબ છે:
* સરકારી યોજનાઓનું ઘડતર: ગરીબી રેખા નીચે જીવતા લોકો, શિક્ષણનો દર અને આરોગ્યની સ્થિતિ જાણીને સરકાર નવી કલ્યાણકારી યોજનાઓ બનાવે છે.
* નાણાકીય ફાળવણી: કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા રાજ્યોને આપવામાં આવતું બજેટ વસ્તીના આંકડા પર આધારિત હોય છે.
* બેઠકોનું સીમાંકન: લોકસભા અને વિધાનસભાની બેઠકોની સંખ્યા નક્કી કરવા માટે વસ્તી ગણતરીના ડેટાનો ઉપયોગ થાય છે.
* શિક્ષણ અને રોજગાર: કયા વિસ્તારમાં સાક્ષરતા ઓછી છે તે જાણીને ત્યાં નવી શાળાઓ કે કૌશલ્ય કેન્દ્રો ખોલવામાં આવે છે.
4. ડિજિટલ વસ્તી ગણતરી (Digital Census)
ભારત હવે 'ડિજિટલ ઇન્ડિયા' તરફ આગળ વધી રહ્યું છે. આગામી વસ્તી ગણતરીમાં Self-Enumeration (પોતાની વિગતો જાતે ભરવી) અને મોબાઈલ એપનો ઉપયોગ કરવામાં આવશે. આનાથી ડેટા પ્રોસેસિંગ ઝડપી બનશે અને કાગળનો બચાવ થશે.
5. વસ્તી ગણતરીમાં કઈ વિગતો પૂછવામાં આવે છે?
વસ્તી ગણતરી દરમિયાન ગણતરીકાર (Enumerator) તમારા ઘરે આવીને નીચે મુજબની માહિતી એકત્રિત કરે છે:
* પરિવારના સભ્યોના નામ અને ઉંમર.
* શિક્ષણ અને વ્યવસાય.
* રહેઠાણની વિગત (પોતાનું ઘર કે ભાડાનું).
* ઘરમાં પ્રાપ્ય સુવિધાઓ (પીવાનું પાણી, વીજળી, ગેસ કનેક્શન વગેરે).
નિષ્કર્ષ
વસ્તી ગણતરી એ દેશના વિકાસનું પ્રતિબિંબ છે. તે આપણને ભવિષ્યના પડકારો ઝીલવા માટે તૈયાર કરે છે. એક જવાબદાર નાગરિક તરીકે, આપણે વસ્તી ગણતરીના અધિકારીઓને સાચી માહિતી આપીને સહકાર આપવો જોઈએ.
વસ્તી ગણતરી એટલે શું? ભારતમાં વસ્તી ગણતરીનું મહત્વ, પ્રક્રિયા અને તેનાથી સામાન્ય નાગરિકોને થતા ફાયદાઓ વિશેની સંપૂર્ણ માહિતી
